Cinîyî do serbikewî

 

Fatma ADİR

Cinîyê kurd û tirkîyayijî seba averşîyayîşê sîyasetê demokratîke, hertim mîyanê têkoşînî de yî. No têkoşîn tena Kurdistan û Tirkîya de nê, Rojhelato Mîyanên de zî sey modelî yeno dîyayîş. Têkoşîno ke hetê cinîyan ra yeno averberdiş, fikro ortax o. Prosesê weçînayîşî ke Tirkîya nika tede ya de meclîs de estena cinîyan, çîyêko lazim o bibo yo. Çîyo tewr muhîm o yo ke têkoşîno ke vera sîstemê yew merdimî de yeno dayîş de îttîfaqê cinîyan sîyasetê demokratîke zî aver beno.
Xusûsêko muhîm yo bîn zî her hetê sîyasetî de esasgirewtişê sîstemê hemserekîye yo. Sîstemê hemserekîye yeno manaya temsîlîyeto seyyewbînanî û cuya seyyewbînane ya azade. Na mana de ganî hemserekkomarîye ser o zî munaqeşeyî bêrî kerdiş û no sîstem zî aver şêro. Helbet seba nêyî ganî her hetê sîyasetî de rêxistinî û îttîfaqê cinîyan aver şêro.
Komara Demokratîke û îdareyê herême yê demokratîke; hemserekîye û pîvana temsîlîyetê seyyewbînanî vera rejîmê yew merdimî û camêrdê hakimî de çareserîya bingeyînî mîyanê xo de hewênenî. Eke nêyî bibî, o wext Tirkîya de qederê cinî, doman û ciwanan do sîstemê yew merdimî ra bixelisyî û bibo sebeb ke ameyeyêko demokratîke û seyyewbînan awan bibo. Îdarekerdiş de seyyewbînanîya cinîyan û sîstemê hemserokkomarîye do kulturo ke azadîya cinîyan esas gêno û demokratîke yo, temsîl bikero.
Ewro çarçewaya awankerdişê ehlaqê şer û aştîye, qanûn û qerarê sîyasî yê cinîyan û girewtişê berpirsîyarîya sosyale de lazimî bi cesaret û aqlê cinîye esta û na lazimî lazimîyêka komelkî ya. Cinîyî do bi sîstemê cinîya rêxistinbîyaye, derheqê cuya xo de xo bi xo qeraran bidî û hetê azadî û seyyewbînanîya cinîye de hewl bidî dewlete hesas bikerî. Cok ra seba averşîyayîşê qanûno bingeyî ke azadîya cinîyan esas gêno û sucê ke vera cinîye de benî sey sucê merdimîye vîneno, bêro awankerdiş, ganî têkoşîn bêro dayîş.
Eke wina bibo, o wext beşdarbîyayîşê cinîyan û îdareyê welatî beno demokratîke û hîra. Îdîa û pratîkê cinîyan serkewtişê komelkî yo. Na çarçewa de no weçînayîş de nuqtayanê tewr muhîman ra yewe zî averberdişê têkoşîn û xoverdayîşo ke vera îqtîdarê camêrdî û faşîzmî de yenî dayîş a. Çimkî zîhnîyeto îqtîdarperest û hakim hewl dano bi cînsîyetperestî û nîjadperestî cinîye komel de teng bikero û goreyê polîtîkayanê xo aver bîşêro.
Rijîyayîşê faşîzmî, yeno manaya serkewtişê kurd, tirk, armenî, ereb, romen, asûrî, çerkes, suryanî, laz û heme şar, bawerî û meslegê ke Tirkîya de cuyenî. Serkewtişê cinîye, hêzo ke do vera zîhnîyetê camêrdî de bi aqil, ruh, zerrî û cesaretêko ortax têkoşîn dano yo. No eynî wext de yeno manaya vera sîyaseto cînsîyetperest û nîjadperestî de têkoşînê hêzî.
Na mana de vera rejîmê yew merdimî de seba averberdişê komara demokratîke û cinîya azade, ganî sere de cinîyî û heme hetê komelî bi îttîfaqê cinîya seyyewbînanî, azadîwaştox û demokratîke, seba serkewtişî bixebetîyo. Ewro hêzê heme cinîyan esto ke zorê hegemonîya camêrdî û faşîzmî bîşêrî û no het de xo biresnî heme cinîyan. Nê hêz û îrade bi serran o ke vera hegemonîya camêrdî de mîyanê têkoşînî de yî. Reyna no hêz sey her hetê cuye sîyaset de zî hertim bîyo. Ganî ma bawerîya xo bi serkewtişê cinîyan bîyarî. Çimkî cinîyî do serbikewî. Çimkî cinîyî bihêz î. Cinîyî wayîrê qeseba û cesareto ke komara demokratîke û sîstemê azadîya cinîyan awan bikerî yî.